منسوب به ابن مسعود در اين مصحف ، مايلم به يك حقيقت تاريخى متواتر اشاره كنم و آن ، اين كه مصحفى كه بر آن اجماع شده ، همان مصحف عثمانى است كه مسلمانان آن را در جاى جاى زمين مىخوانند . در اجماع صحابه بر آن ، جاى عبد اللّه بن مسعود خالى نيست و اين مطلب در حيات وى هم ثابت شده است . قبلا از قول ابو حيّان [ به پايان بحث قرائت به معنا رجوع كنيد ] آورده‌ايم كه « به تواتر در نزد ما صحيح است كه قرائت ابن مسعود به غير آنچه كه از او نقل شده ، از جمله قرائتهايى است كه با رسم الخط ، هماهنگ مىباشد » . ابو حيّان اين حقيقت را فراوان در بررسى برخى قرائتهاى ابن مسعود كه با متن نگاشته شدهء مصحف ، اختلاف دارد ذكر نموده است . وى در شرحى بر قرائت ابن مسعود : ( فالصّوالح قوانت حوافظ للغيب بما حفظ اللّه فاصلحوا اليهن ) « 1 » مىگويد : « بهتر است اين قرائت را به قرائتى تفسيرى حمل كرد چون با متن نگاشته شدهء مصحف نمونه [ امام ] اختلاف دارد و در آن اضافه هم هست [ فاصلحوا اليهنّ ] . از ابن مسعود ، به نقل صحيح و بدون شك رسيده است كه وى قرآن را با توجه به رسم الخط متن نگاشته شدهء قرآن مىخوانده و به ديگران آموزش مىداده است لذا اين قرائت را بهتر است به تفسير حمل كرد . » « 2 » همو در تعليقى بر قرائت ابن مسعود ( فاذاقها اللّه الخوف و الجوع ) « 3 » مىنويسد : مىگويم اين قرائت ، تفسير معناى آيه است نه قرائت آن ، چون آنچه از وى ، به طور مستفيض ، نقل شده ، مثل آن چيزى است كه در متن نگاشته شدهء مصحف آمده است » « 4 » . ابو حيان در تعليق بر قرائت ابن مسعود از آيهء 23 سورهء اسراء [ 17 ] « و وصى ربّك » به جاى وَ قَضى رَبُّكَ مىگويد : « بهتر است كه چنين قرائتى ، به تفسير حمل شود ، چون قرائتى

--> ( 1 ) نك : نساء ( 4 ) ، آيهء 34 . قرائت عمومى : فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ : پس زنان درستكار ، فرمانبردارند [ و ] به پاس آنچه خدا [ براى آنان ] حفظ كرده ، اسرار [ شوهران خود ] را حفظ مىكنند . ( 2 ) ابو حيّان ، البحر المحيط ، ج 3 ، ص 240 . ( 3 ) نحل ( 16 ) ، بخشى از آيهء 112 . قرائت عمومى : فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ : و خدا هم به [ سزاى ] آنچه انجام مىدادند طعم گرسنگى و هراس را به [ مردم ] آن ( شهر ) چشانيد . در خصوص خبر مستفيض بنگريد به : محمد جمال الدين القاسمى ، قواعد التحديث ، ص 124 . ] ( 4 ) ابو حيّان ، البحر المحيط ، ج 5 ، ص 543 .